Inleiding
In 2025 bestond de wijk Hoge Dennen 100 jaar. Voor de bewonersvereniging aanleiding om een programma met activiteiten te organiseren en het herstel van de stenen bank aan het Oranje Nassauplein te sponsoren. Dit artikel gaat in op het ontstaan van de vijvers aan het plein, de bank en het leven eromheen. Voor dit artikel bedankt de bewonersvereniging Karien Guldemond voor het verschaffen van diverse krantenartikelen, foto’s en anekdotes.
Ontstaan van de vijvers en de Stuifheuvel
De plannen voor de woonwijk Hoge Dennen kregen eind jaren 20 vorm. De eerste woningen aan het Oranje Nassauplein stammen uit deze periode. Het idee voor het aanleggen van de vijvers[1] kwam voort uit werkverschaffingsprojecten[2], een direct gevolg van de crisis in de jaren voorafgaand aan de tweede wereldoorlog. Werklozen die in staat waren te werken, werden door de overheid aangesteld om veelal ongeschoold werk te doen. Dit gold ook voor het afgraven van de vijvers. Dit gebeurde met schop, kruiwagen en kiepkar. Op de foto’s zijn gravers te zien, met op de achtergrond het omringende bos van de woonwijk. Het afgegraven zand werd via de Regentesselaan via smalspoor afgevoerd naar wat nu bekend staat als de Stuifheuvel.
Bron: Foto beschikbaar gesteld door K. Guldemond
Bron: Foto beschikbaar gesteld door K. Guldemond
Op onderstaande ansichtkaart is de westelijke vijver te zien, de foto is genomen vanuit het perspectief Willem de Zwijgerlaan. Opvallend is dat nog niet alle huizen zijn gebouwd en ook de afwezigheid van bomen rond het plein is kenmerkend. Het bord aan de waterkant waar de man met hoed op uitkijkt, toont vermoedelijk een gemeentelijk verbod tot zwemmen, schaatsen of vissen. Op de plek links van het verbodsbord is de plek te zien waar in de jaren dertig de zogeheten jubileumbank werd aangelegd.
Bron: Foto beschikbaar gesteld door K. Guldemond
Bron: Bart Mahler, via Google Maps
De aanleg van de “herinneringsbank” en ingebruikname
De bank werd in 1938 door de bewoners van Hoge Dennen aan de gemeente Zeist geschonken, dit ter gelegenheid van het veertigste regeringsjubileum van koningin Wilhelmina. Een artikel uit die periode schetst: “De breede, ruime bank is aan de achterzijde en aan de zijkanten omgeven door uit roode baksteen opgetrokken muren. Aan den achterwand is een gedenksteen ingemetseld, waarin een opschrift is gebeiteld”. Zeist was geen uitzondering: in de aanloop naar het regeringsjubileum werden in het hele land dergelijke herinnerings- of jubileumbanken geplaatst als uiting van de oranjegezindheid in die periode. De lokale krant “(…) beschouwde deze bank als een symbool van liefde voor het Oranjehuis, doch tevens als een specifiek karakter wat deze buurt kenmerkt.” De keuze voor een bank was functioneel én symbolisch: afgezien van de betekenis voor werkverschaffing verfraaide dit object het Oranje Nassauplein en “biedt (het) de gelegenheid tot rusten aan hen die naar Zeist gekomen zijn”.
De overdracht aan het gemeentebestuur van de “zoo schitterend gelegen” bank vond plaats in tegenwoordigheid van een aantal genodigden, waaronder oud-burgemeester jongeheer meester C.J. baron van Tuyll van Serooskerken “alsmede de meeste raadsleden en bestuursleden van alle plaatselijke Oranje-Verenigingen”. Vermoedelijk werden de huizen gesierd met vlaggen en oranje sfeerelementen. Wat we zeker weten is dat de feestelijkheden muzikaal werden omlijst door het muziekkorps van het Leger des Heils, onder leiding van de kapelmeester R. Gerritsen, en ook dat de plechtigheid werd afgesloten met het Wilhelmus.
Op onderstaande foto is de jubileumbank in volle glorie te zien. De foto stamt waarschijnlijk uit 1941. Op de tweede foto is vermoedelijk het toenmalige gemeentelijke bestuur te zien, met op de achtergrond een (tijdelijk) aangebrachte afbeelding op de muur. Gezien de witte kraag is het niet ondenkbaar dat dit een afbeelding van Willem van Oranje is, de stamvader van het Huis Oranje-Nassau en naamgever van het plein.
Bron: Archief Gemeente Zeist
Bron: Foto beschikbaar gesteld door K. Guldemond
De oorlog en de jaren erna
Het koninklijke karakter van de wijk Hoge Dennen stond onder druk in de tweede wereldoorlog. In 1942 vaardigde de Duitse bezetter een verordening uit welke bepaalde dat lanen met namen van levende leden van het koningshuis werden hernoemd. Het Oranje-Nassauplein ontsprong de dans, maar Prins Mauritslaan werd Dennenlaan, Julianalaan werd (weer) Siberië(weg)[3] en de Jan Willem Frisolaan werd Sparrenlaan. Direct na de bevrijding werd dit teruggedraaid en vond het leven in de wijk gaandeweg weer zijn normale ritme.
Karien Guldemond, die gedurende haar hele leven nabij het plein heeft gewoond, vertelt dat de westelijke vijver en de bank dienst deden als pleisterplaats en plek was voor spel en vermaak. Alhoewel de bank nooit echt de status van “hangplek” heeft gehad, fungeerde het wel als doel voor voetbal en als plek voor “voetje van de vloer”. De vijver wordt nog altijd gebruikt als vis-locatie. Dat laatste was in de jaren ’70 een probleem omdat bij langdurige droogte de vijver droogviel. Dit probleem is indertijd definitief opgelost door een kunststof bak aan te brengen. Ongeveer tien jaar geleden zijn ook de fonteinen aangelegd, dit om het zuurstof gehalte in het water constant te houden en rotting te voorkomen. In koude winters verzorgde de familie Guldemond steevast de soep voor de schaatsende jeugd. Op de hoek van Oranje Nassauplein en Boskant, direct achter de bank was en is het nu nog altijd traditie om na flinke sneeuwval een zo groot mogelijke sneeuwpop te laten verrijzen.
De laatste jaren kreeg de bank helaas een sneue aanblik en lieten de jaren steeds meer sporen van veroudering en verwaarlozing zien. Zo was het oorspronkelijke zitgedeelte verdwenen en vervangen door goedkoop plastic, tierde het mos welig op de stenen en was graffiti een terugkerend verschijnsel. Een treurig geheel en het plein onwaardig. Dankzij een financiële gift van de bewonersvereniging Hoge Dennen is voor de komende jaren het verdere verval gekeerd. Noodzakelijk herstel is verricht en de plek is zo goed mogelijk opgefrist.
Bron: Foto beschikbaar gesteld door K. Guldemond
Foto: P. van Deukeren
Meer informatie over de wijk Hoge Dennen en het 100-jarig jubileum is te vinden op deze pagina.
Peter van Deukeren
Geraadpleegde bronnen:
[1] https://zeistinbeeld.nl/2016/01/24/bovenop-de-stuifheuvel/
[2] https://nl.wikipedia.org/wiki/Werkverschaffing
[3] https://www.geheugenvanzeist.nl/geschiedenis/straatnamen/zeist
